معرفی آثار تاریخی کرمان:

1-4-1 حمام گنجعلیخان

حمام گنجعلیخان برای تمامی جهانگردان و افرادی که از کرمان بازدید می کنند به یاد ماندنی است. این حمام مجموعه ای از تلفیق هنر معماری و کاربرد مصالح گوناگون با فضایی متناسب است. بنای حمام با کاشی کاری- نقاشی – گچبری- مقرنس کاری و کار بندی های زیبا بسیار ظریف است.

سردر ورودی این حمام نیز با نقاشی های زیبا عصر صفوی تزئین شده است. معمار این مجموعه و حمام استاد محمد سلطانی یزدی بوده است.

حمام گنجعلی خان 16 متر طول و 30 متر عرض دارد. مساحت آن با متعلقات 1380 متر است. طول صحن گرمخانه 25/6 متر، عرض آن 5/7 متر و وسعت آن 8/44 متر مربع است.

این حمام دارای دو بخش رختکن و گرمخانه است. در غرفه های رختکن با ایجاد قرینه سازی در ایوانها، ایوانچه ها و ستون های سنگی، فضای مناسب و زیبایی را به وجود آورده اند. دقیق ترین موضوع قابل توجه در معماری گرمخانه پیروی و هم شکلی سنگهای کف گرمخانه با ساختمان سقف است. اگر سقف به شکل لوزی است، سنگ مقابل کف آن نیز لوزی است.

رختکن حمام به 6 غرفه تقسیم می شود که هر غرفه آن مخصوص یک صنف جامعه ، یعنی سادات، روحانیون، خوانین، رعایا، اعیان و بازاری ها بوده است و در حال حاضر در هر غرفه یک یا دو مجسمه از شمایل هر یک از طبقات یاد شده به نمایش گذاشته شده است.

بخش گرمخانه شامل یک حوض آب سرد است با طاقی شبیه خیمه که هشت ستون حمام بر زیبایی آن می افزاید. سیستم کانال کشی آب و فواره ها چنان دقیق طراحی و اجرا شده است که از عجایب حمام سنگ ساعت زمان آن است.

این حمام تا 60 سال پیش دایر بود و در حال حاضر کارکرد توریستی دارد و همه روزه به خصوص در ایام تعطیل، تعداد زیادی از بازدیدکنندگان را به سوی خود جلب می کند.

2-4-1 مدرسه گنجعلی خان

این بنا در ضلع شرقی میدان گنجعلی خان واقع شده و روزگاری مدرسه ای پر رونق بوده که بعدها به کاروان سرا تبدیل گردیده است. بر کاشی های کتیبه سر در آن تاریخ 1007 ه. ق مطابق با 1598 م نقش بسته و معمار آن محمد سلطانی یزدی بوده است. ابعاد مدرسه 23×5/31 متر و جمعاً 724 متر مربع مساحت دارد. حجره های متعدد آن در دو طبقه با شیوه معماری زیبایی طراحی شده اند. این بنای تاریخی در حال حاضر محل سازمان میراث فرهنگی کرمان و دفتر مطالعات فنی جهاد دانشگاهی است. نمای داخلی و خارجی این مدرسه، کاشی کاری معرق می باشد که از عصر صفوی به یادگار مانده است.

مدرسه گنجعلی خان و کلیه آثار آن در هجوم آغا محمد خان صدمات فراوانی دید و فقط از کتابخانه آن حدود 5000 نسخه خطی نفیس به غارت رفت. بر در مدرسه حدیث شریف « انا مدینه العلم و علی بابها» نوشته شده است.

3-4-1  بازارها

بازارهای ایران قدمتی چندین هزار ساله دارند. بازار ایرانی در سیر تکاملی به مرور ایام چهره کنونی خود را باز یافته و شکل امروزی پیدا کرده است.

استقرار استان کرمان بین استان های یزد، خراسان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان ، فارس و همجواری با این پنج استان وسیع از یک سو و وسعت زیاد استان کرمان از سوی دیگر موقعیت ارتباطی مناسبی را برای کرمان فراهم آورده است. شاید بتوان قبل از هر چیز علت وجودی شهر کرمان را موقعیت ارتباطی بین شرق و غرب به شمار می آمده است. این موقعیت ارتباطی و جغرافیایی، توام با استقرار بر سر راه شبکه سراسری راه آهن و وجود فرودگاه کرمان تاثیر مهمی در نقش ارتباطی و تجاری کرمان بر جای نهاده و اقتصاد کرمان و بازار آن را رونق بخشیده است.

بازا کرمان نظیر بسیاری از بازارهای کهن ایران برای تولید و عرضه محصولات و مبادلات کالا، خرید و فروش خدمات جنبی بازرگانی شکل گرفته و در ارتباط مستقیم با چهار دروازه از شش دروازه شهر قرار گرفته است. ساختار قدیمی بازار کرمان با عناصر اجتماعی، مذهبی ، خدماتی و فرهنگی محله های مسکونی و سایر بخش های شهر کرمان نیز ارتباط داشته است. در مجموع بازار کرمان مظهر کاملی از بنیادهای شهری است که در گذر ایام سیمای کنونی را به خود گرفته است. در واقع بازار کرمان همسان گروهی دیگر از بازارهای ایران علاوه بر نقش مهم اقتصادی، محل رفت و آمد ، برخورد افکار عمومی  یاد آور ادوار گذشته و شمایل کلی معماری سنتی و قدیمی این شهر است. قسمتهای مهم بازار کرمان عبارتند از:

*بازار میدان ارگ ( توحید)

این بخش از بازار که غربی ترین قسمت بازار کرمان است، فضایی مستطیل شکل و حدود 140 باب مغازه فعال تجاری دارد.

اکثریت مغازه های بازار میدان ارگ، لباس فروشی هستند و نمای اطراف میدان، بیش از یک قرن قدمت دارد. در ضلع شرقی بازار میدان ارگ سردر ورودی بازار اصلی واقع شده است.

4-4-1 گنبد جبلیه

در شرق کرمان در امتداد خیابان زریسف ، به طرف مسجد صاحب الزمان گنبد سنگی بزرگی پابرجاست که به « گنبد گبری» نیز  شهرت دارد. پلان گند هشت ضلعی است و طاق نماهای متعددی دارد. مصالح آن سنگ و  گچ است و گنبد آن الحاقی به نظر می رسد از آجر ساخته شده است. تاریخ دقیق و نحوه کاربرد بنا روشن نیست. شیوه سبک معماری آن گویای تعلق آن به اواخر عصر ساسانی است که یا احتمالاً اوایل اسلام تعمیر و مرمت شده و یا با الهام از معماری ساسانی بنا گردیده است.

5-4-1 مسجد گنجعلی خان

این بنا در گوشه شمال شرقی میدان گنجعلی خان و همجوار با مدرسه گنجعلی خان واقع شده . ابعاد آن 5/25×5 متر و مساحت آن 5/127 متر مربع است و در واقع موزه کوچکی است از هنرهای تزئینی اسلامی نظیر کاشی کاری، گچ بری و خطاطی که به سبک زیبایی آراسته شده اند.

تاریخ بنای مسجد به 1007 ه ق مربوط است و چهارده باب مغازه از مجموعه یاد شده موقوفه این مسجد شده اند. مساجد دیگری نیز در این مجموعه وجود دارد که یکی از آنها در چهار سوق مسگران قرار گرفته است.

6-4-1 مسجد وکیل

این مسجد جزئی از مجموعه وکیل است که به سبک معماری عصر قاجاریه با آجر و گچ تزئین شده است.

7-4-1 مسجد جامع کرمان

این مسجد جزئی از مجموعه مظفری است که امیر مبارز الدین محمد مظفر میبدی یزدی در سنه 750 هجری قمری آن را به اتمام رسانده است. در زمان صفویه به مسجد جامع مظفری شهرت داشت. سردر رو به مشرق آن از شلیک توپ های آقا محمد خان قاجار خرابی یافت ولی بعد مرمت شد.

طول صحن مسجد 60/66 متر و عرض آن 4/48 است و یکی از قدیمی ترین بناهایی است که از سلاطین ایرانی بعد از آل بویه باقی مانده است. این بنا سردری رفیع و عظیم در ضلع شرقی دارد که با کاشی کاری هایی زیبا تزئین یافته و برج ساعت آن زینت بخش سردر رفیع آن است.

ساختمان مسجد بر طبق اصول قرینه سازی، دو ایوان بزرگ تابستانی و زمستانی دارد. درآمد تعدادی از مغازه های بازار قدمگاه و بازار مظفری وقف مخارج این مسجد شده است.

8-4-1 مسجد ملک ( امام خمینی)

مسجد ملک از نوع مساجد چهار ایوانی و یکی از بزرگترین مساجد کرمان است قدمت این مسجد به قرن پنجم هجری یعنی زمان سلجوقیان می رسد. قسمت های مخلتف مسجد مخصوصاً صفه اصلی در زمان وکیل الملک (1285 ه ق ) و ایوان شرقی در قرن اخیر به وسیله مرحوم دیلمقانی بازسازی گردیده . آنچه از قسمت های اصلی دوره سلجوقی بر جای مانده برج آجری ضلع شمال شرقی و سه محراب گچ بری شده است که یکی از این محراب ها بر اثر تغییراتی که در بنا صورت گرفته و در حال حاضر در پشت بام شبستان امام حسن (ع) قرار دارد. برج آجری مذکور نیز فرو ریخته و فقط قسمتی از آن باقی مانده بعدها حفاظت و مرمت گردیده است.

9-4-1 مسجد چهل ستون

این مسجد به فرقه شیخیه تعلق دارد و در نبش خیابان شریعی قرار گرفته است. مسجد به همت حاج آقا علی رفسنجانی در سنه 1286 ه.ق به اتمام رسیده. این مسجد به تقلید از مسجد وکیل شیراز متشکل از چهل ستون سنگی یکپارچه و بخش های الحاقی است که بر وسعت و زیر بنای آن افزوده است.

از دیگر مساجد تاریخی استان کرمان می توان به مسجد پامنار و مسجد امام زمان باز مانده از قرن هشتم هجری نیز اشاره کرد.

 

10-4-1 چهار سوق گنجعلی خان

محل تقاطع دو راسته بازار را« چهار سوق» می گویند. در گذشته این مکان مهمترین نقطه شهر محسوب می شده و نقش چهار راه اصلی شهر را ایفا می کرده است. چهار سوق مذکور جزئی از مجموعه گنجعلی خان است.

نمای داخلی گنبد این چهار سوق با گچ بریهای جالب و نقاشی های زیبای عصر صفوی (1034-1005 هـ . ق) همراه با چهره شهروندان مهم آن دوره به تصویر درآمده است. نقاشی های مذکور با رنگ روغن ترسیم گردیده و علیرغم گذشت بیش از چهارصد سال هنوز زیبایی خود را حفظ کرده اند.

گنبد چهار سوق در زمان ساخت مرتفع ترین گنبد شهر به شمار می آمده است. نورگیریهایی که در اطراف گنبد تعبیه شده، روشنایی لازم را تامین می کنند. این چهار سوق در تابستان هوای خنک و مطبوعی دارد و همواره در این قسمت باد می وزد.

11-4-1 میدان گنجعلی خان

میدان گنجعلی خان، نظیر میدان نقش جهان اصفهان و میدان میرچخماق یزد است، پیرامون خود بعضی از عناصر شهری را به وجود آورده است به طوریکه در سه ضلع آن بازار قرار دارد و در ضلع دیگرش مدرسه گنجعلی خان بنا شده است. وجود حمام، آب انبار، ضرابخانه و همجواری اش با بازارها و چهار سوق این مجموعه به هم تنیده را کامل کرده است. از نقطه نظر نمای ظاهری معماری وجود طاق نماهای آجری- کاشی کاری- فضای سبز- حوض آب و ... بر زیبایی آن افزوده است. طول میدان حدوداً 100 متر و عرض آن 54 متر است و 5346 متر مربع مساحت دارد. در شمال میدان، موزه ضرابخانه و بخشی از بازار مسگران واقع است، در جنوب آن بازار و حمام گنجعلی خان و بخشی از بازار مسگران واقع شده است.


12-4-1 ضرابخانه گنجعلی خان

ضرابخانه گنجعلی خان در ضعل شمالی میدان و مقابل حمام گنجعلی خان قرار دارد. نقشه آن هشت ضلعی و عبارت است از یک طاق، چهار ایوان و چهار غرفه در چهار زاویه. مصالح اصلی بنا آجر و گچ و تزئینات آن گچ بری شامل طرح های خشتی است. این بنا در حال حاضر محل موزه سکه است.

13-4-1 یخدان مویدی

در گذشته ها بنای یخدان مویدی خارج از شهر کرمان قرار داشت که بر اثر توسعه شهری اکنون داخل شهر جای گرفته و اطراف آن فضای سبز جالبی احداث شده است. پلان یخدان دایره ای و پوشش آن ازخشت و ملاط رس است و به صورت گنبدی بزرگ نمایان است.

14-4-1 برج نگار

برج نگار نزدیک بردسیر در مسیر بافت و بزنجان قرار گرفته است. این برج یکی از زیباترین برج های برجای مانده از دوره سلجوقی است.

برج نگار آجر چینی بسیار ز یبایی دارد و کتیبه ای به خط کوفی از کاشی فیروزه ای بر روی آن نصب شده است. این برج ظاهراً منار مسجدی بوده که در وسط آن پلکان مدوری بر جای مانده و تغییرات دگرگونی های زیادی یافته است.

+ نوشته شده توسط سید مهدی قاضی در یکشنبه پنجم دی 1389 و ساعت 12:5 |


Powered By
BLOGFA.COM